De ultieme gids voor beginners op het gebied van horloges

HORLOGES 101

Laten we er geen doekjes om winden: de wereld van horloges kan in het begin overweldigend zijn. Wat zijn de verschillende mechanismen, functies en horlogestijlen? En hoe zit het met de bekendste merken: waar staan ze voor en wat is hun prijs? Als je helemaal niets van horloges weet en je jezelf al eens dit soort vragen hebt gesteld, dan is deze korte gids echt iets voor jou. Hij helpt je om in een mum van tijd vertrouwd te raken met enkele van de belangrijkste termen.

Kwarts versus mechanisch

Over het algemeen kan men onderscheid maken tussen mechanische horloges (met handopwinding en automatisch) en batterijgevoede, zogenaamde kwartshorloges. Terwijl kwartshorloges zeer nauwkeurig, praktisch en relatief goedkoop zijn, zijn mechanische horloges wellicht de keuze van de purist: hoewel hun tijdafwijking groter kan zijn, wordt er geen batterij gebruikt. In plaats daarvan is alles mechanisch, hetzij met de hand opgewonden (handopwinding), hetzij door de beweging van de pols tijdens dagelijks gebruik (automatisch). Op de meeste horloges staat ‘Automatic’ of ‘Quartz’ vermeld, terwijl veel horloges waarvan de wijzerplaat noch ‘Automatic’ noch ‘Quartz’ aangeeft, met de hand worden opgewonden. Toch zijn niet alle automatische of kwartshorloges als zodanig gemarkeerd, zoals blijkt uit de afbeelding met een automatisch horloge van Omega en een van Longines, waarbij alleen het Longines-horloge als ‘Automatic’ is gemarkeerd. Men kan een mechanisch horloge ook van een quartzhorloge onderscheiden door de beweging van de secondewijzer te observeren. Als deze soepel vooruit beweegt, is het een mechanisch horloge. De secondewijzer van een quartzhorloge ‘springt’ van de ene seconde naar de volgende.

Wat het verticale bereik betreft, worden fabrikanten over het algemeen onderverdeeld in zogenaamde ‘manufactures’, die (ten minste gedeeltelijk) hun eigen uurwerken ontwikkelen en produceren, en merken die uitsluitend gebruikmaken van kalibers die afkomstig zijn van uurwerkproducenten (meestal van ETA). Ook al is dit onderscheid een te grote vereenvoudiging van de werkelijkheid (er zijn bijvoorbeeld merken die geen eigen uurwerken produceren, maar deze aanpassen of voorzien van gecompliceerde mechanische modules die in eigen huis worden gebouwd), geeft het begrip ‘manufacture’ toch een idee van de knowhow en het vakmanschap van een merk. Rolex, Jaeger-LeCoultre, Patek Philippe, Nomos Glashütte en zo’n twaalf andere merken gaan er prat op hun uurwerken uitsluitend in eigen huis te produceren.

Functies naast tijdmeting: wanneer complicaties wenselijk zijn

Complicaties zijn extra mechanische functies naast de eigenlijke tijdmeting. De bekendste complicatie is ongetwijfeld de chronograaffunctie. Een chronograaf is een stopwatch, doorgaans met twee of drie subwijzerplaten, of subregisters, die de gestopte tijd aangeven (met uitzondering van de gestopte seconde, die meestal wordt weergegeven door de grote centrale secondewijzer). De stopwatchfunctie wordt gestart en gestopt met twee drukknoppen die zich op de 2- en 4-uurpositie bevinden.

Een chronograaf wordt vaak verward met een chronometer (de laatste term verwijst naar bijzonder nauwkeurige horloges die zijn gecertificeerd door het officiële Zwitserse chronometerinstituut (COSC)).

Een andere veelgebruikte complicatie is de datumfunctie. De meeste horloges met datum tellen altijd tot 31, ongeacht de maand, zodat men de datum voor elke maand met minder dan 31 dagen opnieuw moet instellen. Andere horloges geven ook de weekdag en de huidige maand aan. Als ze beide doen, worden ze aangeduid als ‘volledige kalender’. Weer andere horloges geven de huidige maanfase op de wijzerplaat aan. Veel horloges, zoals deze Jaeger-LeCoultre Reverso, combineren een volledige kalender met een maanfase-weergave.

Dit klinkt al behoorlijk ingewikkeld, zeker als je bedenkt dat dit allemaal mechanisch werkt. Toch zijn we nog lang niet bij de meest gecompliceerde kalenders: sommige hoeven slechts één keer per jaar (jaarkalender) of één keer in de vier jaar (vierjaarskalender) handmatig te worden ingesteld. Andere houden zelfs rekening met schrikkeldagen (eeuwigdurende kalenders). Maar er is veel meer dan alleen chronografen en kalenders. Er zijn horloges met slagmechanismen, zoals alarmhorloges, en uurwerken die melodieën laten klinken en de tijd aangeven via een akoestisch signaal (repeaters). Dit Vulcain 50s President’s Watch maakt gebruik van een Cricket-kaliber, het oudste en een van de beroemdste alarmuurwerken.

Veel horloges combineren een aantal gecompliceerde functies en worden doorgaans aangeduid als ‘Grand Complication’. De tourbillon kan worden beschouwd als de heilige graal onder de horlogecomplicaties. In principe is een tourbillon een kooi die ronddraait om onnauwkeurigheden als gevolg van de zwaartekracht te compenseren. De grootste uitdaging bij een tourbillon is het realiseren van een constructie die uiterst licht en toch robuust is. Anders zou de delicate mechanica niet genoeg energie leveren om het horloge een redelijke tijd te laten lopen (wat doorgaans wordt beschouwd als minstens één dag). Zoals bij deze Zenith El Primero wordt een tourbillon meestal zichtbaar gemaakt via uitsparingen in de wijzerplaat, om de esthetiek ervan te integreren in het uiterlijk van het horloge (hoewel niet elke uitsparing een tourbillon onthult).

Piloot of duiker? Iedereen heeft zijn eigen stijl

Ook al noemen we onszelf mechanische revolutionairen, we vinden niet dat horloges alleen om de technische aspecten draaien. Integendeel. Horloges gaan in de eerste plaats over subjectieve stijl en niet alleen over technische specificaties. Vragen als hoe een horloge eruitziet en aanvoelt om iemands pols, of hoe een horloge iemands stijl en persoonlijkheid belichaamt, zijn cruciaal en bepalen of we een horloge mooi vinden of niet. Er zijn sportievere uurwerken, zoals duikers- of pilotenhorloges, en elegantere exemplaren die ook wel dresswatches worden genoemd. De laatste zien er doorgaans verfijnder uit en zijn meestal aanzienlijk kleiner. Hun kasten zijn vaak gemaakt van massief of verguld goud en ze worden meestal gedragen aan een dunne leren band, zoals het hieronder getoonde voorbeeld: een Omega De Ville met Co-Axial-echappement.

Binnen het assortiment van elegantere horloges trekken met name Bauhaus-ontwerpen de laatste tijd veel aandacht. Duitse merken als Nomos Glashütte, Stowa of de Max Bill-lijn van Junghans staan voor een puristische en minimalistische esthetiek die zich richt op de essentie, in plaats van zich te verliezen in details die vanuit puristisch oogpunt als overbodig kunnen worden beschouwd.

Sporthorloges zijn meestal groter, opvallender en robuuster van uiterlijk. Ze beschikken vaak over een chronograafcomplicatie, draaibare bezels en een of meer schalen aan de rand van de wijzerplaat of op de bezel. Voorbeelden van sportievere horloges zijn duikershorloges, GMT-horloges en horloges met een racethema.

Duikershorloges zijn voorzien van lichtgevende wijzers en indexen en hun wijzerplaten zijn doorgaans donkerder om onder water een uitstekende afleesbaarheid te garanderen. Ook hebben ze een unidirectionele bezel, die wordt gebruikt om de tijd onder water te meten. Het spreekt voor zich dat het belangrijkste criterium voor een duikershorloge voldoende waterdichtheid is. De meeste duikershorloges zijn waterdicht tot 150 of 200 meter. Zoals we al aangaven in ons artikel over ‘Hoe waterdichtheid correct te interpreteren’, betekent dit niet noodzakelijkerwijs dat men ze op dieptes van 150 of 200 meter moet gebruiken, aangezien de aanduiding altijd verwijst naar waterdichtheid onder laboratoriumomstandigheden.

Net als het GMT-horloge is de chronograaf een complicatie, maar vertegenwoordigt hij ook een heel horlogegenre. Niet alleen dat, maar soms worden chronografen ook gekoppeld aan de raceauto, waardoor een eigen subgenre ontstaat. Voorbeelden hiervan zijn TAG Heuer-modellen zoals de Carrera, Monaco of Silverstone, de Rolex Daytona en de Omega Speedmaster Racing. De TAG Heuer Monaco is een iconische chronograaf gewijd aan het racethema en tevens een perfect voorbeeld van een modern horloge met duidelijk zichtbare verwijzingen naar het erfgoed.

GMT-horloges zijn voorzien van een tweede uurwijzer die een tweede tijdzone kan aangeven. Eén omwenteling duurt 24 in plaats van 12 uur, wat de reden is waarom deze ook vaak de 24-uurswijzer wordt genoemd. Veel GMT-horloges beschikken ook over een bidirectionele 24-uursring (soms met twee kleuren die dag en nacht aangeven), die kan worden gebruikt voor een derde tijdzone.

Natuurlijk is er geen duidelijk onderscheid tussen elegante en sportieve horloges. Met name merken als Rolex (Datejust), Omega (Seamaster Aqua Terra) en TAG Heuer (Carrera Cal. 5) geven een nieuwe invulling aan sportief-elegante horloges die uitstekende allrounders zijn en bijzonder interessant kunnen zijn als u op zoek bent naar een horloge dat de perfecte aanvulling vormt voor een breed scala aan gelegenheden.

Een wereld vol merken

Zoals je wellicht al hebt gemerkt, is er veel meer dan alleen Rolex en Omega. Bij horloges draait het namelijk om merken en hun meest iconische modellen. De meeste merken doen er alles aan om hun erfgoed naar de toekomst te dragen. Het epicentrum van de hoogwaardige horlogemakerij is, zoals je wellicht zelf al had bedacht, Zwitserland. Er is echter ook een breed scala aan bewonderenswaardige horloges uit landen als Duitsland, Frankrijk, Italië, Groot-Brittannië en nog veel meer. Als je meer wilt weten over de beroemdste merken en modellen, raden we je onze artikelen aan over de Top 10 Duitse horlogemakers en de Top 10 Zwitserse horlogemerken, evenals de Top 20 populairste horloges ter wereld.