De 8 meest iconische chronografen aller tijden

TOPLIJST

Chronografen zijn al sinds jaar en dag favoriet bij verzamelaars en vooral de afgelopen jaren hebben chronografen een ongekende opmars gemaakt in de verzamelaarswereld. Dit is geen verrassing, want geen enkel ander horloge laat de gebruiker de innerlijke werking ervan op zo’n holistische manier ervaren als chronografen. Het ritueel van het timen, stoppen en terugzetten op nul spreekt bijna al onze zintuigen aan. Ook hun visuele uitstraling is iets wat ze onderscheidt van andere horloges. De overvloed aan wijzerplaten, wijzers, schalen en kronen biedt ruimte voor meer creativiteit op het gebied van functie en design, wat heeft geresulteerd in enkele van de meest gerenommeerde klassiekers in de geschiedenis van de uurwerkkunst. Hier zijn ze dan: de 8 meest belangrijke, iconische en waarschijnlijk beste chronografen aller tijden.

8. (TAG) Heuer Monaco

De Heuer Monaco is anders dan alle andere horloges. Op het eerste gezicht vallen de indrukwekkende vier bolle randen op, die de kast net niet tot een perfect vierkant maken. Bovendien getuigt de vindingrijke plaatsing van de kroon aan de linkerkant op het kaliber 11, bekend als de Chronomatic, van het uitzonderlijke karakter van dit uurwerk. Het weigert op te gaan in de eenvormigheid van het horlogelandschap, dat toen net als nu wordt bepaald door slechts een handvol fabrikanten. Als een van de eerste chronografen met automatische opwinding heeft het kaliber 11 de horlogewereld beïnvloed. Afhankelijk van welk moment je als het meest essentieel beschouwt (en welk horloge-ideaal je aanhangt), wordt het kaliber 11 Monaco door veel horlogeliefhebbers geprezen als de eerste in zijn soort en daarmee zelfs een stap voor op de Seiko 6139 en de Zenith El Primero. Eén record staat onbetwist: de Heuer Monaco was de eerste vierkante chronograaf met automatische opwinding. Nou ja, met wat fantasie kun je voor alles wel een record bedenken. Maar alle gekheid op een stokje: de status van de Heuer Monaco als absoluut icoon van de horlogewereld staat buiten kijf. En zijn iconische symboliek is keer op keer bevestigd in filmproducties: de film Le Mans met Steve McQueen bezorgde de Monaco zijn cultstatus en in Breaking Bad schenkt Jesse Pinkman het horloge aan Walter White als een geschenk met symbolische betekenis. Als horloge met karakter en als opvallend accessoire heeft de Monaco door de jaren heen zijn vintage charme behouden. Ik ben blij te zien dat er vandaag de dag nog steeds een paar horloges met hoeken en randen in omloop zijn.

7. Universal Genève Tri-Compax

Er zijn verschillende redenen waarom Universal Genève een cultmerk is geworden onder vintage-liefhebbers: allereerst produceerde de fabrikant eigen uurwerken voor chronografen, wat in de eerste helft van de 20e eeuw verre van de norm was en zelfs vandaag de dag nog steeds de uitzondering op de regel is. Destijds vertrouwden bijna alle gerenommeerde horlogehuizen immers op slechts enkele uurwerkfabrikanten zoals Valjoux, Venus of Excelsior Park. Tegelijkertijd werd Universal beschouwd als een van de belangrijkste vernieuwers in de ontwikkeling van de moderne chronograaf. Een goed voorbeeld hiervan is de Dato Compax, ’s werelds eerste chronograaf met datumfunctie, en de Aero Compax, die destijds een soort zakelijke chronograaf introduceerde, voorzien van een vierde teller om afspraken bij te houden. Het hoogtepunt van horlogetechnisch vernuft was de creatie van de Universal Genève Tri-Compax, waarvan de bijnaam „The Glorious“, „Le Glorieux“ of „Il Glorioso“ zich in de terminologie van de horlogewereld in meerdere talen tegelijk heeft gevestigd. Het horloge kreeg de naam Tri-Compax omdat het, met een chronograaf, een volledige kalender en de huidige maanfase, is uitgerust met in totaal drie geavanceerde functies. Hoewel dit functierepertoire tegenwoordig met gemak wordt geëvenaard door heel wat ETA 7750-kalibers met optionele modules, waren de twee kalibers 481, 287 en 281 in hun tijd een echte specialiteit in het horloge-landschap. De Tri-Compax werd meteen een klassieker dankzij zijn kenmerkende ontwerp met vier subwijzerplaten en een grote verscheidenheid aan soms nogal ongebruikelijke kastontwerpen. Het horloge dankt zijn iconische faam niet in de laatste plaats aan zijn illustere fans, onder wie Eric Clapton, Harry S. Truman en Jean Cocteau. Tot slot is de hype de afgelopen jaren krachtig aangewakkerd via Instagram en vrijwel elk online horlogeforum dat er bestaat.

6. TAG Heuer Carrera

Sinds de introductie in 1963 vulde de TAG Heuer Carrera al snel een niche die destijds onderbediend was: de productie van buitengewoon robuuste chronografen die voornamelijk bedoeld waren voor gebruik in de racerij. Vóór de komst van de Carrera had alleen de Omega Speedmaster zich op deze markt gericht, en andere klassiekers zoals de Rolex Daytona of de Heuer Monaco zouden later volgen. Vooral de beroemde „T“ voor tritium, die in tegenstelling tot de meeste Zwitserse horloges niet naast „Swiss“ onderaan de wijzerplaat staat, maar prominent in de onderste chronograafwijzerplaat, werd een veelgenoemd cultdetail. De Carrera Pan Americana, een van de gevaarlijkste rally’s ter wereld, werd ter ere van de reputatie van het horloge naar het horloge vernoemd. Tegenwoordig wordt de Heuer Carrera aangeboden in een uitgebreid assortiment variaties en ontwerpen. Hoewel de Carrera nu wordt verkocht als een eenvoudig horloge met drie wijzers en een kaliber 5uurwerk, is en blijft het voor ons bovenal een chronograaf.

5. Breitling Chronomat

Als voorganger van de Navitimer mag de Breitling Chronomat hier niet over het hoofd worden gezien. Zonder deze voorloper zou de Navitimer nooit zijn ontstaan. De Chronomat was het eerste horloge dat de draaibare lunette voor diverse doeleinden gebruikte en het was het eerste dat de functie van de rekenliniaal uitbreidde met een tijdsfactor. Bovendien introduceerde het de beroemde geribbelde lunette. Het Chronomat-horloge werd na de oorlog ontwikkeld, met als doel de handige rekenfuncties goed te benutten bij de naoorlogse wederopbouw van Europa. Onder muntenverzamelaars zijn het altijd de munten die ter ere van de vrede zijn geslagen die de hoogste verzamelwaarde opleveren. Ook de Chronomat heeft een uitzonderlijke sentimentele waarde. De naam is samengesteld uit de woorden chronograaf en automatisch. De enige reden dat de Chronomat niet hoger in onze ranglijst is geplaatst, is dat het enige element dat de modellen uit die tijd gemeen hebben met de hedendaagse edities de portmanteau is. Voor het overige heeft de Chronomat van vandaag slechts een losse band met het origineel. Wie echter houdt van het ontwerp van een Chronomat uit de jaren ’40, zal in de huidige Breitling Montbrillant-lijn veel ontwerpkenmerken terugvinden die doen denken aan de vintage-editie. Overigens is de referentie 801 met maanfase bijzonder begeerd door vintageverzamelaars, een echt ‘heilige graal’-horloge, vooral onder trouwe Breitling-fans.

4. Zenith El Primero

De discussie over welke automatische chronograaf als eerste het levenslicht zag in de horlogewereld, duurt tot op de dag van vandaag voort. Was het het kaliber 11, ook wel het Chronomaticuurwerk genoemd, dat werd ontwikkeld in samenwerking tussen Breitling en TAG Heuer, Buren-Hamilton en Dubois Dépraz, of was het inderdaad de El Primero van Zenith? Feit is dat Zenith de eerste fabrikant was die een chronograaf met automatische opwinding presenteerde: de El Primero. De meeste bronnen kennen daarom de status van ‘eerste in zijn soort’ toe aan de Zenith El Primero. Hoe toepasselijk, zou je kunnen denken. Het meest opmerkelijke is zijn buitengewone vermogen als hogesnelheidsoscillator met meer dan 36.000 trillingen per uur, waardoor de meetfout in de amplitude van het horloge in vergelijking met andere chronografen wordt verminderd. In gewoon Engels: de El Primero is een chronograaf met een uitzonderlijk hoge nauwkeurigheid. Daaruit volgt dat El Primero vandaag de dag veel meer betekent dan alleen een uurwerk, dat overigens al een halve eeuw vrijwel onveranderd wordt geproduceerd. El Primero is de naam van misschien wel de belangrijkste modelserie in het Zenith-assortiment en, in ieder geval voor horlogeliefhebbers, een ware legende. Hier een Zenith Defy met El Primerouurwerk. Het kleurenschema van grijs, wit en blauw komt ook in de huidige collectie terug.

3. Breitling Navitimer

De Navitimer van Breitling is de pilotenchronograaf bij uitstek. Zijn aantrekkingskracht ligt in de verscheidenheid aan functies, die worden bediend via de draaibare lunette en de nauwkeurige schaalverdeling: van eenvoudige rekenkundige bewerkingen tot valutaconversies en zelfs het bepalen van brandstofverbruik en gemiddelde snelheid met behulp van de tachymeter. De functionaliteit en kenmerken spreken vooral piloten en frequente reizigers aan. Meteen na de lancering in 1954 werd het horloge het officiële uurwerk van de AOPA, de Aircraft Owners and Pilots Association. Deze chronograaf werd het favoriete horloge van officiële vloten van het Midden-Oosten tot Zuid-Amerika. Zelfs meer dan 60 jaar na de introductie geniet het horloge nog steeds dezelfde naamsbekendheid als het shirt van het Argentijnse nationale voetbalteam. Modellen met het AOPA-logo, evenals die met het Valjoux 72-kaliber, zijn uiterst gewild bij verzamelaars.

2. Rolex Daytona

De paradoxale geschiedenis van de Rolex Daytona is het beste voorbeeld dat het aanvankelijke succes van een huidig horlogemodel nauwelijks een conclusie toelaat over de toekomstige prestaties ervan. De Rolex Daytona verkocht bij de lancering slecht en daardoor werden er slechts beperkte aantallen geproduceerd. Vanwege zijn zeldzaamheid werd het een van de meest gewilde luxeartikelen. Vooral varianten van de referenties 6263 en 6239, ook wel „Paul Newman“ genoemd, halen regelmatig prijzen in de midden zes cijfers bij veilinghuizen zoals Christie’s en Sotheby’s. De Paul Newman-chronograaf is simpelweg de beroemdste versie van een Rolex, maar de ‘Jean Claude Killy’- en de ‘John Player Special’-edities van de klassieke chronograaf worden tegen vergelijkbare prijzen verhandeld. Terwijl vroege referenties zijn uitgerust met het Valjoux 72-uurwerk – wat ongetwijfeld heeft bijgedragen aan de zeer bijzondere status die dit uurwerk onder vintage chronograafuurwerken heeft verworven – waren latere modellen tot aan de eeuwwisseling uitgerust met vereenvoudigde El Primero-uurwerken. In het jaar 2000 introduceerde Rolex het eigen kaliber 4130. Hier een Rolex Daytona 6263 met contrasterende subwijzerplaten, maar zonder de typische, door kleur afgebakende rehaut die kenmerkend is voor Paul Newman-referenties. Voor velen is de Rolex Daytona het ultieme prestigieuze horloge. De exclusiviteit van de Daytona berust niet alleen op de hoge prijs, maar ook op de beperkte beschikbaarheid. Dit geldt zowel voor vintage modellen als voor huidige edities. Vooral bij stalen modellen moet je vaak blijk geven van veel geduld. Soms wachten liefhebbers meerdere jaren om een gewild model in handen te krijgen.

1. Omega Speedmaster Professional

De Omega Speedmaster, die sinds 1957 op de markt is, is een echte krachtpatser in de huidige sportgerichte chronograafmarkt. In 1965, toen het horloge al zes jaar in omloop was onder de naam „Professional“, voegde Omega een gekleurde bezel-inleg toe, waardoor het horloge onmiddellijk uitgroeide tot een absoluut stijlicoon en de onbetwiste pionier van het karakteristieke ontwerp van hedendaagse sportchronografen. Het feit dat dit horloge kort daarna het eerste horloge op de maan werd – toen Aldrin het tijdens de missie droeg – leverde het de bijnaam ‘Moon Watch’ op en maakte deze chronograaf voor eeuwig tot een Hall of Famer en een van de belangrijkste horlogeklassiekers uit de geschiedenis. De Omega Speedmaster werd ooit door de NASA gekozen als het officiële uurwerk voor gebruik in de ruimte. Je zou kunnen denken dat de beslissing om de Omega Speedmaster uit te roepen tot het officiële horloge van de NASA was gebaseerd op bestaande klantrelaties of op het winnen van een openbare aanbesteding. Het was echter uitsluitend gebaseerd op de robuuste eigenschappen die een onbelemmerde en betrouwbare werking van het uurwerk garandeerden, zelfs onder de meest extreme omgevingsomstandigheden. Heldendaden, zoals het spelen van een centrale rol bij de redding van Apollo 11, zouden later in zijn indrukwekkende geschiedenis volgen. Tot op de dag van vandaag heeft de Omega Speedmaster het wereldrecord van het meest uitgebreid geteste uurwerk in handen en is het tevens de favoriete eerste mechanische klassieker om een nieuwe horlogecollectie mee te beginnen.