Het ABC van kalenderhorloges: welke soorten zijn er?
De kalender is zonder twijfel een van de populairste complicaties die er zijn, niet in de laatste plaats dankzij zijn grote bruikbaarheid. Naast het tijdstip van de dag is de datum de informatie die men in het dagelijks leven het vaakst bij de hand moet hebben. Toch is er een enorm aanbod aan kalenders, variërend van vrij eenvoudig tot technisch zeer indrukwekkend.
We hebben de vijf meest voorkomende kalendermechanismen (in oplopende complexiteit) op een rijtje gezet en lichten kort hun belangrijkste kenmerken toe. Laten we meteen beginnen.
Eenvoudige kalender
De eenvoudige kalender is – geen verrassing – vrij eenvoudig en komt daarom het vaakst voor in mechanische horloges. Meestal bevindt het datumvenster zich op 3 uur, waaronder een ronde datumschijf met cijfers van 1 tot 31 ronddraait. Aangezien de eenvoudige kalender geen onderscheid maakt tussen maanden met 30 of 31 (laat staan 28) dagen, moet deze na elke februari, april, juni, september en november worden bijgesteld.
Kort gezegd: de eenvoudige kalender geeft alleen de datum van de maand weer en moet vijf keer per jaar worden bijgesteld.
Volledige kalender
De volledige kalender (ook wel complete kalender of drievoudige kalender genoemd) vereist evenveel handmatige correcties als de eenvoudige kalender. Het verschil zit hem echter in een geavanceerdere weergave: naast de dag van de maand toont een volledige kalender ook de maand en de dag van de week. (Vaak wordt ook een maanfase in combinatie met een volledige kalender gebruikt.)
Kort gezegd: een volledige kalender breidt de eenvoudige kalender uit met de weergave van de maand en de weekdag (en soms een maanfase).
Jaarkalender
De jaarkalender is de eerste kalender in deze lijst die als het ware een ‘mechanisch geheugen’ heeft, waarbij rekening wordt gehouden met het verschil tussen maanden met 30 en 31 dagen (behalve februari). Daarom hoeft er slechts één keer per jaar, eind februari, een correctie te worden aangebracht.
Tl;dr: Een horloge met een jaarkalender hoeft slechts één keer per jaar te worden gecorrigeerd, namelijk eind februari.
Vierjaarlijkse kalender
De vierjaarlijkse kalender (ook wel semi-perpetuele of vierjaarskalender genoemd) is een verbetering ten opzichte van de jaarkalender en een compromis ten opzichte van de kalender die hierna volgt. Bij regelmatig dragen loopt een vierjaarlijkse kalender vier jaar lang correct zonder enige tussenkomst van de drager. Alleen wanneer er een schrikkeljaar met 366 dagen valt, d.w.z. wanneer er een 29 februari is, moet de kalender handmatig worden bijgesteld. Anders gezegd: bij vierjaarskalenders wordt rekening gehouden met de kortere duur van februari, iets wat de jaarkalender negeert.
Tl;dr: Vierjaarlijkse kalenders hoeven slechts om de vier jaar handmatig te worden gecorrigeerd, namelijk wanneer er een schrikkeljaar is.
Eeuwigdurende kalender
Het beste bewaren voor het laatst: eeuwigdurende kalenders vertegenwoordigen het topsegment: een eeuwigdurende kalender is slim genoeg om te weten wanneer een maand slechts 30 dagen telt of wanneer er een schrikkeljaar is. Hoewel volledige kalenders en eeuwigdurende kalenders op het eerste gezicht op elkaar lijken, behoren deze laatste tot de vijf ‘grande complications’ vanwege hun waanzinnige complexiteit. Er moet echter worden opgemerkt dat bijna alle mechanische eeuwigdurende kalenders op de markt nog steeds in het eerste jaar van drie van elke vier eeuwen een kleine aanpassing nodig hebben, aangezien het onderliggende Gregoriaanse kalendersysteem nog steeds niet 100% nauwkeurig is (hoewel het weliswaar behoorlijk dicht in de buurt komt).
Kort gezegd: de eeuwigdurende kalender, de ultieme discipline onder de kalenders voor polshorloges, houdt rekening met alle maanden van verschillende lengte en met schrikkeljaren. Deze hoeft pas in het jaar 2100 handmatig te worden bijgesteld.
